Nieuwe Werkboeken

Voor veel lesgevers is het aantal oefeningen in de gewone werkboeken genoeg, maar niet voor iedereen. Al jaren is er vraag naar ‘meer’.

Naast het basiswerkboek van Stap 1 t/m 6 zijn er voor de eerste vijf stappen nieuwe werkboeken verschenen (of zullen nog verschijnen).

Leerlingen kunnen op vrijwel hetzelfde niveau meer oefenen en zodoende kunnen zij langer over een stap doen. Belangrijk is dat het moeilijkheidsniveau niet al te snel omhoog loopt. Het euvel van (te) snel doorgaan naar de volgende stap, waar veel kinderen veelal nog niet aan toe zijn, kan op deze manier enigszins tegengegaan worden.

Het oplossen van opgaven verhoogt natuurlijk de vaardigheid van het visualiseren (het zien van alle mogelijkheden in de huidige stelling en een of meer zetten vooruit). Stap 1 en 2 plus blijken door de speciale oefeningen enorm nuttig voor het verhogen van de bordvisie. Belangrijk? Ja! Met een goede bordvisie geven de leerlingen niet drie jaar lang stukken in hun partijen weg en daardoor is de kans groter dat zij lid blijven.

Plus werkboek
In deze boeken is plaats voor:

Voor de stappen 1 t/m 5 zijn ze de pluswerkboeken al verschenen.
De lessen voor de pluswerkboeken staan in de nieuwe drukken van de gewone stappenhandleidingen. De handleidingen 1 t/m 5 zijn er ook al in de uitgebreide versie.

Extra werkboeken
Een werkboek met slechts een geheugensteun en verder louter oefeningen. In de eerste helft staan alleen opgaven met dezelfde onderwerpen als in de 'stappen'. Die zijn niet alleen nuttig als extra oefening maar vooral ook als herhaling.
In de tweede helft zijn alle opgaven van het type: mix. Er is dus geen aanduiding van het thema van de oefening en lijken daardoor het meest op een echte partij. In het gewone stappenboek staan door plaatsgebrek te weinig van dergelijke opgaven.

Er zijn vijf extra werkboeken voor de eerste vijf stappen.

Vooruitdenken werkboek
De eerste twee werkboeken (stap 2 en 3) zijn verschenen. Boris Friesen (trainer van Benjamin Bok in zijn nog jongere jaren) is de co-auteur. Met zijn hulp zullen ook de stappen 4 en 5 verschijnen.

Leren vooruitdenken gaat natuurlijk ten dele vanzelf. Bij het spelen van partijen en het oplossen van opgaven in een werkboek moet je 'vooruitdenken'. Dat begint in de eerste stap met een halve zet en dat loopt per stap op. De trainer kan in de les het vooruitdenken stimuleren door het stellen van vragen: "Wat komt er na het schaak op g5?" Bij het gezamenlijk nakijken van de opgaven oefenen de leerlingen deze vaardigheid spelenderwijs. In de inleiding van Stap 3 staan al vanaf de eerste druk enkele aanwijzingen in die richting.
Extra aandacht voor vooruitdenken kan heel nuttig zijn. Al begin jaren 80 van de vorige eeuw (dus voordat er ook maar sprake was van de Stappenmethode) speelde Rob Brunia 'De reis om de wereld' in zijn trainingsgroepen. Zijn leerlingen kwamen in toernooien altijd voortreffelijk voor de dag.
In zijn simpelste vorm ziet zo'n oefening er zo uit:

Zulke spelletjes kenden veel variaties (je mag niet op de d-lijn komen, vijandelijke stukken op het bord e.d.). Vele trainers namen sindsdien deze blindoefeningen in hun trainingen op. In stap 1 plus en 2 plus staan Routeplanners waarbij het kunnen vooruitdenken een voorwaarde is om de opgave op te kunnen lossen.
Met het uitbrengen van Vooruitdenken Stap 2 gaan we nog een stapje verder om een grotere groep trainers aan te zetten om meer aandacht aan vooruitdenken te besteden.
Bij vooruitdenken moet je de stelling in je hoofd voorstellen, ook wel visualiseren genoemd. Je moet aan meer dingen tegelijk denken. Je speelt een zet en daarna:

  1. moet je de juiste stelling zien want de stelling is veranderd.
  2. moet je zien dat de mogelijkheden van andere stukken ook kunnen veranderen.
  3. moet je weten hoe het staat (wie staat er beter?).

Het tweede punt is op Stap 2 niveau al lastig. Al na een zet kan veel veranderen. Een stuk verdwijnt van het bord, een eigen stuk staat niet meer gedekt, een vijandelijk stuk staat aangevallen of een penning is ontstaan of verdwenen. Allemaal zaken die je in je hoofd moet meenemen. Ook het derde punt is een belangrijk facet van vooruitdenken. Het heeft weinig zin met succes een lange variant uit te rekenen, als je vervolgens niet kan beoordelen hoe het staat. Het aantal type opgaven is divers. Download enkele bladzijden om een indruk te krijgen. Stap 2 vooruitdenken